Temel Yaşam Desteği

Filiz GÖK tarafından yazıldı. Salı, 29 Eylül 2009 10:52

Bebek ve çocuklarda ani kalp durması erişkinlere göre çok daha nadir görülür. Çocuklarda genellikle solunum ve dolaşım giderek bozulur ve kalp durması ile sonuçlanır. Yani birincil olarak kalple ilgili nedenlere bağlı kalp durması çocuklarda çok nadirdir.

8 yaşından küçük çocuklarda solunumsal sorunlar ön planda olduğundan öncelikle bir dakika süreyle YCU(yeniden canlandırma uygulamaları) yapılmalı, daha sonra 112 aranmalıdır.

Eğer hasta 8 yaşından büyük veya erişkinse kalple ilgili bozukluklar ön planda olacağından ve defibrilatör gereksinimi olasılığı yüksek olduğundan önce 112 aranmalı sonra YCU yapılmalıdır.

Etrafta başka insanlar da varsa, çocuğun yaşına bakmaksızın kurtarıcı çocuğa YCU (yeniden canlandırma uygulamaları) yaparken diğer bir kişinin 112’yi aramasını sağlaması uygun olur.

ÇOCUKLARDA TEMEL YAŞAM DESTEĞİ BASAMAKLARI

Kurtarıcı öncelikle kendi güvenliğini sağlamalıdır
Çocuğun uyarılara cevap verip vermediğine bakılır,
Uyaranlara cevap yoksa hava yolunu açmak üzere pozisyon verilir.

Travma şüphesi yoksa “baş geri – çene yukarı manevrası” uygulanır.

Travma şüphesi varsa “çene itme manevrası” uygulanır

Çocuğun soluyup solumadığı kontrol edilir. Bunun için “bak, dinle, hisset” üçlemesi yapılabilir. Eğer çocuk soluyorsa rahatlama pozisyonu verilir.

Eğer çocuk solumuyorsa peş peşe iki adet soluk verilir (hayat kurtarma soluğu, hayat öpücüğü).Eğer göğüs kafesi yükselmiyorsa:

Uygun pozisyon verilerek soluk verme işlemi tekrarlanır.

Göğüs kafesi yine de yükselmiyorsa yabancı cisme bağlı hava yolu tıkanıklığı düşünülerek gerekli işlemler yapılmalıdır.

Dolaşım kontrol edilir.

Kendiliğinden hareketlerinin varlığı,
Öksürük olması,
Kendiliğinden solunumun olması veya
Nabız kontrolü ile anlaşılır. Nabız kontrolü 10 saniyeden uzun olmamalıdır.

Hastada dolaşım belirtileri yoksa kalp masajına başlanır. Ardarda yapılan 15 (kurtarıcı tek başına ise 30) masajı takiben 2 kez solunum yaptırılır.

Yaklaşık iki dakika içinde beş döngü hedeflenmelidir.

Bu aşamadan sonra ileri yaşam desteğine ihtiyaç vardır.

Eğer travma şüphesi yoksa çocuğun omuzu nazikçe sarsılarak iyi olup olmadığı yüksek sesle sorulur. Eğer çocuk uyarılara cevap vermiyorsa derhal TYD basamakları uygulanır.

Travma şüphesi yoksa, bebeğin omuzları altına bir havlu (kıyafet vb.) konur.Başın öne doğru eğilmesi ve dilin arkaya düşmesi nedeniyle kapanan hava yolu kolayca açılmış olur .

ÇOCUĞA UYARAN VERİLMESİ

Eğer travma şüphesi yoksa çocuğun omuzu nazikçe sarsılarak iyi olup olmadığı yüksek sesle sorulur. Eğer çocuk uyarılara cevap vermiyorsa derhal TYD basamakları uygulanır.

HAVA YOLUNUN AÇILMASI

Travma şüphesi yoksa, bebeğin omuzları altına bir havlu (kıyafet vb.) konur.
Başın öne doğru eğilmesi ve dilin arkaya düşmesi nedeniyle kapanan hava yolu kolayca açılmış olur .

Baş Geri – Çene Yukarı Hareketi

Bilinci kapalı ve travma şüphesi olmayan bir çocuğa uygulanır.Baş hafifçe geriye doğru itilirken çene de hafifçe yukarı doğru kaldırılmalıdır.

Çene İtme Hareketi

Baş-boyun travması veya şüphesi varsa uygulanır.
Bir yandan boyun sabitliği sağlanırken bir yandan da alt çene, köşelerinden iki parmak yardımıyla yukarı ve dışa doğru itilerek hava yolu açılır
Baş-boyun travması olan bir çocukta çene itme hareketi ile hava yolu açıklığı sağlanamıyorsa, omurilik zedelenmesi ihtimali göz önünde tutularak baş geri-çene yukarı hareketi yapılabilir.

SOLUNUM KONTROLÜ

Bak: Göğüs ve karnın hareketlerine bakılır.

Dinle: Çocuğun ağzından veya burnundan verdiği nefesin sesi dinlenir.

Hisset: Çocuğun soluk verirken çıkardığı hava akışı hissedilmeye çalışılır.

RAHATLAMA POZİSYONU

Hasta yeterli şekilde soluyorsa ve travma şüphesi yoksa uygulanır.
Hastanın başı-boynu ve vücudu aynı anda yana doğru çevrilir.

Kemik çıkıntılar ve sinirler üzerinde fazla baskı olmamalıdır.

HAYAT KURTARICI SOLUK VERİLMESİ

Çocuk yeterince solumuyorsa, hava yolu açıklığı uygun şekilde sağlandıktan ve ağız içinde gözle görülebilen yabancı cisimler temizlendikten sonra ard arda iki kez etkili bir şekilde ağızdan-ağza solutulmalıdır.
Her bir soluk 1-1.5 sn sürmeli ve iki soluk arasında çocuğun nefesini vermesi için yeterince zaman bırakılmalıdır.
Soluk verirken çocuğun göğsünün yükseldiği açıkça görülmelidir.
Eğer göğüs kafesi yükselmiyorsa, ya hava yolu yabancı bir cisim ile tıkalıdır ya da daha fazla basınç ve hacimde solutmaya gereksinim vardır

BEBEKLER İÇİN HAYAT KURTARICI SOLUK VERME YÖNTEMİ: “Ağızdan-ağız ve buruna”

Kurtarıcı hava yolunu uygun şekilde açar.Soluk aldıktan sonra ağzını bebeğin ağız ve burnunu kaplayacak şekilde yerleştirir.

1-1.5 saniye süreyle bebeğin ağız ve burnundan içeri doğru üfler.
Bebeğin nefesini vermesi için bir süre bekler ve aynı işlemleri tekrarlayarak ikinci kez soluk verir.

ÇOCUKLAR İÇİN HAYAT KURTARICI SOLUK VERME YÖNTEMİ: Ağızdan-ağza

Kurtarıcı hava yolunu uygun şekilde açar.Derin bir nefes aldıktan sonra bir elinin ayasını çocuğun alnına koyar ve aynı elin baş ve işaret parmakları ile çocuğun burnunu sıkar ve ağzını çocuğun ağzını kaplayacak şekilde yerleştirir.

1-1.5 sn süreyle çocuğun ağzından içeri üfler
Çocuğun soluk vermesine izin verdikten sonra aynı işlemleri tekrar ederek ikinci soluğu da verir.
Her solukta göğüs kafesinin yeterince yükseldiğine emin olmak gerekir.

DOLAŞIMIN KONTROL EDİLMESİ

İki kez hayat kurtarıcı soluk verildikten sonra çocuklarda dolaşımın varlığını kontrol etmek için aşağıdaki belirtilerden biri aranmalıdır.

Kendiliğinden ve yeterli solunum
Öksürük
Kendiliğinden hareketler
Nabız varlığı (10 saniye içinde hissedilmelidir)
Dolaşımın mevcut olması yeterli olduğu anlamını taşımaz. Nabız sayısının 60/dk’dan düşük ve dolaşımın bozuk olduğu durumlarda dolaşım yetersiz olarak kabul edilir. Bu durumda da kalp masajı yapmak gereklidir.

BEBEKLERDE DOLAŞIM KONTROLÜ

Bebeklerde nabza öncelikle brakiyal arterden bakılmalıdır
Femoral arter de kullanılabilir

ÇOCUK VE ERİŞKİNLERDE DOLAŞIM KONTROLÜ

Karotis arterinden yapılmalıdır.
Bir elle başa pozisyon verilip hava yolu açıklığı sağlanırken diğer elin işaret parmağı ile tiroid kıkırdağın sivri kısmına dokunulur,
Daha sonra 2-3. parmak ile tiroid kıkırdaktan yana doğru yavaşça ilerlenir ve sternokleidomastoid kas ile trakea arasındaki boşluğa parmaklar bastırılarak nabız hissedilmeye çalışılır

DOLAŞIMIN SAĞLANMASI

Kalp Masajı Endikasyonları:

Dolaşım belirtileri yoksa
Kalp hızı 60/dk’nın altında olup dolaşım bozukluğu varsa

Kalp Masajı Etkinliği :

Arterlerde nabız hissedilebilmeli
Sayı bebeklerde en az 100/dk olmalı
Sternumun alt yarısına bastırılmalı fakat ksifoide bası yapılmamalı
Masajın derinliği göğüs ön-arka çapının 1/3-1/2’si kadar olmalıdır.

BİR YAŞINDAN KÜÇÜK BEBEKLERDE KALP MASAJI:

BAŞ PARMAK YÖNTEMİ

Her iki baş parmak yan yana (çok küçük bebeklerde üst üste olabilir), bebeğin meme başlarından geçen hayali bir çizginin bir parmak kadar aşağısına konur. Diğer parmaklar göğüs kafesini saracak şekilde arkada orta hatta yakın olarak yerleştirilir.

Baş parmaklar ile sternuma, göğsün 1/3-1/2’si çökecek şekilde bastırılır,
Masajın hızı 100/dk (yaklaşık olarak saniyede iki masaj) olmalıdır.
Her 15 (kurtarıcı tek başına ise 30) masajdan sonra bebek uygun pozisyon verilerek iki kez solutulmalıdır.

İKİ PARMAK YÖNTEMİ

Kurtarıcı tek ise veya bebek iriyse ve göğüs kafesi yeterince iyi kavranamıyorsa iki parmak yöntemi kullanılır
Kalp masajının yapılacağı noktaya işaret parmağı ve orta parmak veya yüzük parmağı ve orta parmak dik olarak konarak masaj yapılır.

1-8 YAŞ ARASINDAKİ ÇOCUKLARDA KALP MASAJI

Her 15 (kurtarıcı tek başına ise 30) kalp masajına bir solunum eşlik etmelidir.
Bir elin tümsek kısmı meme hattı ile ksifoid çıkıntı arasına, sternumun alt yarısına dik olarak konur. Ksifoide bası yapılmamalıdır. Kaburgalara da bası yapmamak için parmaklar yukarı doğru kaldırılır.
Göğüsün 1/3-1/2’si çökecek şekilde sternuma bastırılır ve bırakılır. Bırakılma durumunda el yerinden oynatılmamalıdır.
Masajın hızı yaklaşık olarak dakikada 100 civarında olmalıdır (yaklaşık 2 masaj/sn)
Her beş döngüde bir (yaklaşık iki dakika) çocuk yeniden değerlendirilmelidir.

8 YAŞINDAN BÜYÜK ÇOCUKLARDA KALP MASAJI

1-8 yaş grubundaki çocuklara uygulanan kalp masajından farklı değildir ancak iki elin tümsek kısımları üst üste konur ve parmaklar birbirine kenetlenir.

Kurtarıcı tek başına ise ,

Masaj/solunum oranı 30/2

Kurtarıcı iki kişi ise ,

Masaj/solunum oranı 15/2

YABANCI CİSME BAĞLI HAVA YOLU TIKANIKLIĞI

Yabancı bir cisme bağlı olarak (yiyecek, oyuncak parçaları vb.) hava yolunun tam tıkanması durumunda çocuk:

Hiç nefes alamaz,
Ses çıkaramaz
Öksüremez.

Hava yolu kısmen tıkanmış ise çocuklarda:

Ani solunum sıkıntısı,
Zayıf veya sessiz öksürme,
Hırıltı ortaya çıkar.

Benzer bulgular çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonu durumunda da ortaya çıkabilir. Ancak yabancı cisme bağlı hava yolu tıkanıklığı durumunda bulgular çok ani başlar ve öncesinde herhangi bir hastalık bulgusu yoktur.

Yabancı cisme bağlı hava yolu tıkanıklığı kısmi olarak oluşmuşsa çocuğun kendiliğinden olan solunumu ve öksürmesi desteklenmelidir.

Ancak tam tıkanma bulguları ortaya çıkarsa müdahale edilmelidir.

BEBEKTE, HAVA YOLUNDA TAM TIKANMAYA YOL AÇAN YABANCI CİSİM ÇIKARILMASI

Dönüşümlü olarak “sırt vuruşu” (skapulalar arasına 5 kez) ve “göğüs vuruşu” (göğüste kalp masajı yapılan noktaya 5 kez) yapılır.
Her saniyede bir vuruş yapılmalıdır.
Sırt ve göğüs vuruşlarına dönüşümlü olarak yabancı cisim çıkana veya bebeğin bilinci kapanana kadar devam edilmelidir.
Bilinç kapanmış ise hava yolu “dil-çene kaldırma yöntemi” ile açılır,
Ağız içinde veya farinkste yabancı cisim görülürse çıkartılır.
Yabancı cisim aramak üzere çocuğun ağzına ASLA körlemesine parmak sokulmaz.
YCU başlanır

ÇOCUKTA, HAVA YOLUNDA TAM TIKANMAYA YOL AÇAN YABANCI CİSİM ÇIKARILMASI

Böyle bir durumda abdominal manevra (Heimlich Manevrası) yapılmalıdır.
Çocuğun arkasına geçilir. Çocuğun boyuna göre, diz çökülür veya ayakta durulur.
Bir el yumruk haline getirilip baş parmak tarafı ile ksifoidin bir miktar altına yerleştirilir
Diğer el ile yumruk yapılmış olan el tutulur ve 5 kez içeri ve yukarı doğru bastırılır.
Vuruşlara 5’erli seriler halinde yabancı cisim çıkana veya çocuğun bilinci kapanana kadar devam edilir.
Bilinç kapanmışsa dil-çene kaldırma yöntemi ile çocuğun hava yolu açılmaya çalışılır ve ağız içinde veya farinkte yabancı bir cisim görülürse çıkarılır.
Yabancı cisim aramak üzere çocuğun ağzına ASLA körlemesine parmak sokulmaz.
YCU başlanır

SUDA BOĞULMA DURUMUNDA TYD

Prognoz hipoksinin süresine ve ağırlığına bağlıdır.

Çocuk sudan çıkarılır çıkarılmaz, en kısa zamanda YCU, özellikle de hayat kurtarıcı soluk uygulanmalıdır.
Hatta ilk soluk mümkünse çocuk sudan çıkarılmadan uygulanmalıdır.
İlk soluktan sonra dolaşım bulgularına bakılmalı ve şayet yoksa YCU başlatılmalıdır.
Çocuğun ciğerlerine kaçan su yabancı cisim olarak kabul edilmemeli ve suyu çıkarmak için abdominal manevralar yapılmamalıdır zira bu zaman kaybına yol açacaktır.